Dorastanie to czas intensywnych przemian biologicznych, emocjonalnych i społecznych. Wahania nastroju, potrzeba prywatności czy sporadyczne spory z rodzicami są naturalnym elementem separacji. Niepokój opiekuna powinny jednak wzbudzić sytuacje, w których nastolatek traci dotychczasowe pasje, wycofuje się ze świata, zgłasza nawracające dolegliwości somatyczne — zwłaszcza gdy konsultacja lekarska nie wyjaśnia ich przyczyny — lub podejmuje zachowania autoagresywne.

Główne obszary trudności u dzieci i nastolatków

Dzieci i nastolatki mogą wyrażać trudności emocjonalne nie tylko w rozmowie, lecz także poprzez ciało, zachowania opozycyjne lub wycofanie:

1. Lęki, silny lęk związany ze szkołą lub odmowa chodzenia do szkoły oraz wycofanie społeczne: obawa przed oceną, paraliżujący stres przed klasówkami, trudności w nawiązywaniu przyjaźni, lęk separacyjny lub zamykanie się w pokoju na całe dnie.

2. Zachowania autoagresywne i obniżony nastrój: samookaleczenia, wypowiedzi świadczące o braku sensu życia, przewlekły smutek, nagła utrata energii, zaburzenia snu i łaknienia.

3. Zaburzenia zachowania i wybuchy agresji: trudności z kontrolą impulsów, wrogość wobec domowników, niszczenie przedmiotów lub zachowania ryzykowne.

4. Trudności adaptacyjne i kryzysy relacyjne: reakcja na rozwód rodziców, przeprowadzkę, zmianę szkoły, śmierć bliskiej osoby lub doświadczenie przemocy rówieśniczej.

W gabinecie spotykamy również młodzież potrzebującą wsparcia w obszarze neuroróżnorodności, m.in. w związku ze spektrum autyzmu czy ADHD. Diagnoza spektrum autyzmu lub ADHD wymaga odrębnej oceny przeprowadzonej przez odpowiednio przygotowanych specjalistów. Psychoterapia może pomagać w trudnościach emocjonalnych, relacyjnych i adaptacyjnych oraz tworzyć bezpieczne warunki do lepszego zrozumienia sposobu funkcjonowania młodego człowieka.

Jak wygląda proces terapeutyczny i pierwsza wizyta?

Jednym z najczęstszych źródeł lęku dla rodzica i dziecka jest niewiedza o tym, jak przebiega pierwsze spotkanie. W Healing Minds proces współpracy może wyglądać następująco. Jego szczegóły zależą od wieku dziecka, rodzaju trudności, sytuacji rodzinnej oraz oceny bezpieczeństwa:

Taki układ może wspierać poczucie bezpieczeństwa dziecka. Nastolatek powinien wiedzieć, że gabinet jest miejscem służącym rozmowie i pomocy, a nie przedłużeniem szkolnej kontroli ani narady rodzicielskiej.

Zasada poufności: czy terapeuta powie rodzicom o wszystkim?

Poszanowanie prywatności jest jednym z ważnych warunków budowania relacji terapeutycznej z młodą osobą. Obawa, że każde słowo zostanie natychmiast przekazane rodzicom, może utrudniać nastolatkowi otwartą rozmowę.

Zakres poufności i jej ograniczenia terapeuta omawia z dzieckiem oraz opiekunami na początku współpracy. Chroni prywatność młodej osoby i przekazuje rodzicom przede wszystkim informacje potrzebne do zapewnienia jej bezpieczeństwa i odpowiedniej opieki, bez relacjonowania wszystkich szczegółów rozmów. Poufność może zostać ograniczona m.in. w razie istotnego zagrożenia życia lub zdrowia dziecka albo innych osób oraz w sytuacjach, w których ujawnienia wymagają przepisy prawa. W takich przypadkach terapeuta przekazuje tylko niezbędne informacje i podejmuje odpowiednie działania ochronne. W pozostałych kwestiach może wspierać młodego człowieka w samodzielnym dialogu z bliskimi.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o pójściu do psychoterapeuty?

Stawianie dziecka przed faktem dokonanym lub przedstawianie wizyty u psychologa jako groźby („jak się nie uspokoisz, wyślę cię do psychologa”) może zwiększać jego niepokój i opór oraz wzmacniać poczucie, że jest z nim coś nie tak.

Zamiast tego warto zastosować język troski i faktów. Powiedz: „Widzę, jak bardzo jesteś ostatnio zmęczony i przytłoczony. Chcę, żebyś czuł się dobrze, ale wiem, że nie o wszystkim masz ochotę rozmawiać ze mną. Znamy bezpieczne miejsce, w którym możesz porozmawiać z kimś bezstronnym. Chodźmy sprawdzić, a po pierwszym spotkaniu wspólnie zastanowimy się nad dalszymi krokami. Twoje zdanie będzie dla nas ważne”. Uwzględnienie zdania młodego człowieka i danie mu odpowiedniego do wieku poczucia wpływu może wspierać budowanie kontaktu terapeutycznego.

Jeśli jako rodzic czujesz zagubienie i nie wiesz, jak dotrzeć do swojego dziecka, pomocne mogą być wstępne konsultacje psychologiczne dla rodziców. Doświadczony psycholog pomoże przyjrzeć się komunikacji w rodzinie. Zapraszamy do zapoznania się z informacjami o naszych specjalistach w zakładce zespół Healing Minds.

Bibliografia i literatura naukowa

1. Oaklander, V. (2006). Hidden Treasure: A Map to the Child's Inner World. London: Karnac Books. Dostęp bibliograficzny: Routledge & CRC Press.

2. McConville, M. (1995). Adolescence: Psychotherapy and the Emergence of Self. San Francisco: Jossey-Bass Publishers. Informacja o publikacji: APA PsycNet.

3. Rutter, M., Bishop, D., Pine, D., Scott, S., Stevenson, J., Taylor, E., Thapar, A. (2008). Rutter's Child and Adolescent Psychiatry (5th ed.). Oxford: Blackwell Publishing. Dostęp naukowy: Wiley Online Library.

4. Carr, A. (2009). The Effectiveness of Family Therapy and Systemic Interventions for Child-Focused Problems. Journal of Family Therapy, 31(1), 3–45. DOI: 10.1111/j.1467-6427.2008.00451.x.